जळगाव मिरर | १६ ऑगस्ट २०२६
महाराष्ट्रात प्रतिबंधित असलेल्या तंबाखूजन्य पदार्थांच्या अप्रत्यक्ष जाहिरातीविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) आता बॉलिवूडमधील बड्या कलाकारांवरही कारवाईचा बडगा उगारला आहे. ‘विमल इलायची’च्या जाहिरातीच्या माध्यमातून प्रतिबंधित ‘विमल पान मसाला’ची अप्रत्यक्ष जाहिरात केली जात असल्याचा ठपका ठेवत FDA ने अभिनेता शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना कारणे दाखवा नोटीस बजावली आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या कारवाईमुळे बॉलिवूडमध्ये मोठी चर्चा रंगली आहे.
शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ हे ‘विमल इलायची’च्या जाहिरातीत एकत्र दिसले होते. FDA च्या मते, जाहिरातीतील ब्रँडिंग आणि प्रचाराचा एकूण संदर्भ पाहता त्यातून महाराष्ट्रात प्रतिबंधित असलेल्या पान मसाला उत्पादनाचा अप्रत्यक्ष प्रचार होण्याची शक्यता आहे. यालाच ‘सरोगेट अॅडव्हर्टायझिंग’ म्हणजेच अप्रत्यक्ष जाहिरात असे म्हटले जाते.
महाराष्ट्रात प्रतिबंधित तंबाखू, निकोटीनयुक्त पदार्थ आणि गुटखा-पान मसाल्यांच्या बेकायदा उत्पादन, साठवणूक, वितरण आणि विक्रीविरोधात FDA कडून राज्यभर कारवाई सुरू आहे. त्यामुळे जाहिरातीच्या माध्यमातून अशा उत्पादनांचा अप्रत्यक्ष प्रचार होतो का, याकडेही प्रशासनाचे लक्ष आहे. FDA ने तिन्ही कलाकारांकडून या जाहिरातीतील त्यांच्या भूमिकेबाबत स्पष्टीकरण मागितले आहे. तसेच संबंधित जाहिरातीशी निगडित प्रचारात्मक मजकूर आणि सामग्री त्यांच्या अधिकृत सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून हटविण्याबाबतही निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्त आहे. या नोटिसीला निर्धारित मुदतीत लेखी उत्तर देण्यास सांगण्यात आले आहे.
नोटीसनुसार, जाहिरातीत सहभागी होण्यामागील भूमिका काय होती आणि या प्रकरणात त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई का करू नये, याचे स्पष्टीकरण कलाकारांकडून मागविण्यात आले आहे.
FDA ने ही कारवाई Food Safety and Standards Act, 2006 मधील जाहिरातीसंदर्भातील तरतुदींनुसार केली असल्याचे वृत्त आहे. दिशाभूल करणाऱ्या किंवा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या जाहिरातींमध्ये सहभागी असलेल्या व्यक्तींवर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. संबंधित तरतुदींनुसार जाहिरात करणाऱ्या व्यक्तीवर दहा लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद असल्याचे वृत्त आहे. मात्र, नोटीस बजावण्यात आल्याने कलाकार दोषी ठरले आहेत, असे समजणे योग्य ठरणार नाही. त्यांच्याकडून स्पष्टीकरण घेतल्यानंतर पुढील कायदेशीर निर्णय होण्याची शक्यता आहे.
FDA आयुक्तपदाची सूत्रे स्वीकारल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्रात प्रतिबंधित गुटखा, पान मसाला आणि तंबाखूजन्य पदार्थांविरोधात मोठ्या प्रमाणावर कारवाई सुरू आहे. जूनमध्ये FDA ने गुटखा आणि प्रतिबंधित तंबाखू उत्पादनांच्या संघटित व्यापाराविरोधात पात्र प्रकरणांमध्ये MCOCA अंतर्गत कारवाई करण्यासाठी पोलिसांशी समन्वय साधण्याचे निर्देश दिले होते.
FDA च्या कारवाईदरम्यान मोठ्या प्रमाणावर प्रतिबंधित माल जप्त करण्यात आला असून अनेक आरोपींना अटक आणि आस्थापनांवर कारवाई करण्यात आली आहे. जूनमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, राज्यभरातील धडक मोहिमेत मोठ्या प्रमाणावर गुटखा, पान मसाला आणि इतर प्रतिबंधित पदार्थ जप्त करण्यात आले होते.
प्रतिबंधित तंबाखूजन्य पदार्थांच्या जाहिरातींवर FDA ने घेतलेली ही भूमिका महत्त्वाची मानली जात आहे. आतापर्यंत उत्पादक, वितरक आणि विक्रेत्यांवर कारवाई करणाऱ्या प्रशासनाने आता अशा उत्पादनांच्या जाहिराती आणि प्रमोशनकडेही लक्ष केंद्रित केले आहे.
शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ या तीन लोकप्रिय कलाकारांना नोटीस बजावल्यानंतर या प्रकरणाला मोठे प्रसिद्धीवर्तुळ मिळाले आहे. आता तिन्ही कलाकार FDA च्या नोटिसीला काय उत्तर देतात आणि त्यानंतर प्रशासन कोणती भूमिका घेते, याकडे बॉलिवूडसह सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
