जळगाव मिरर | ११ फेब्रुवारी २०२६
केंद्र सरकारने ‘वंदे मातरम्’ संदर्भात नवीन नियम जाहीर केले असून विशेष राज्य सोहळे आणि अधिकृत कार्यक्रमांमध्ये सहा कडव्यांची ३ मिनिटे १० सेकंदांची आवृत्ती सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या वेळी उपस्थित सर्वांनी उभे राहणे आवश्यक राहील, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
नियमांनुसार, ज्या कार्यक्रमांत राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ आणि ‘वंदे मातरम्’ दोन्ही सादर केले जाणार आहेत, त्या ठिकाणी प्रथम ‘वंदे मातरम्’ गायले जाईल. विशेष राज्य सोहळ्यांमध्ये सहा कडवी म्हणण्यासाठी ३ मिनिटे १० सेकंदांचा कालावधी निश्चित करण्यात आला आहे. तुलना करता, राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ ५२ सेकंदांचे आहे.
पद्म पुरस्कारांसारख्या नागरी सन्मान समारंभांमध्ये तसेच राष्ट्रपती उपस्थित असलेल्या कार्यक्रमांमध्ये ‘वंदे मातरम्’ अनिवार्य राहील. राष्ट्रपतींच्या आगमनावेळी आणि प्रस्थानापूर्वीही हे गीत वाजवले जाईल, असे नियमांत नमूद करण्यात आले आहे.
‘वंदे मातरम्’चा इतिहास स्वातंत्र्यलढ्याशी जोडलेला आहे. बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांनी हे गीत ७ नोव्हेंबर १८७५ रोजी ‘बंगदर्शन’ या नियतकालिकात प्रसिद्ध केले. नंतर ते त्यांच्या १८८२ मध्ये प्रकाशित झालेल्या ‘आनंदमठ’ कादंबरीत समाविष्ट करण्यात आले. १८९६ मध्ये कलकत्ता येथील काँग्रेस अधिवेशनात रवींद्रनाथ टागोर यांनी हे गीत प्रथम गायले. ७ ऑगस्ट १९०५ रोजी ते घोषवाक्य म्हणून वापरण्यात आले. अखेर १९५० मध्ये संविधान सभेने ‘वंदे मातरम्’ला भारताचे राष्ट्रीय गीत म्हणून मान्यता दिली. नव्या नियमांमुळे अधिकृत कार्यक्रमांमध्ये ‘वंदे मातरम्’च्या सादरीकरणाबाबत स्पष्टता येणार असून, राष्ट्रीय सन्मानाची परंपरा अधिक बळकट होईल, असा सरकारचा दावा आहे.
